Cyane organisaties


Laloux, F. (LannooCampus, 2015). Reinventing organizations
Frederik Laloux, 390 blz.
Uitgeverij LannooCampus

Af en toe verschijnt er een managementboek dat afwijkt van de gebruikelijke boeken die vaak over één aspect uitweiden of weer een nieuw model presenteren. Frederic Laloux is erin geslaagd de gebaande wegen te verlaten en ons een inkijkje te geven in de nabije toekomst.

Laloux heeft een groot aantal bedrijven onderzocht in de tijd dat hij verbonden was aan McKinsey en ook daarna. En vooral over die recente onderzoeken gaat dit boek dat in 2014 in het Engels is verschenen en in 2015 – onder dezelfde titel – in het Nederlands.

Het Spiral Dynamics Model van Clare Graves is een bekend model om organisaties te classificeren. Hij kwam tijdens zijn onderzoek tot de conclusie dat mensen zich ontwikkelen binnen waardensystemen en dat die ontwikkeling het gevolg is van een reactie op de omstandigheden waarmee ze geconfronteerd worden.

"Ieder waardensysteem heeft kenmerken die bepalend zijn voor het gedrag van mensen, teams,..."

Ieder waardensysteem heeft kenmerken die bepalend zijn voor het gedrag van mensen, teams, organisaties of maatschappijen. Graves’ theorie is verder ontwikkeld door Chris Cowan en Don Beck. Zij hebben kleuren toegekend aan de verschillende waardensystemen.

Elk nieuw waardensysteem omvat elementen van de vorige, maar is door toevoegingen van nieuwe gedragscomponenten beter in staat met de nieuwe, complexere uitdagingen om te gaan.

Deel 1 - Historisch en ontwikkelingsperspectief

Laloux bouwt voort op het werk Graves en voegt daar materiaal van anderen (o.a. Wilber, Loevinger, Gebser, Wade) aan toe. Zo verrijkt hij de waardensystemen en laat zien dat deze toepasbaar zijn op veranderende paradigma’s.

Je kent de voorbeelden wel van:

  • blauwe organisaties (door Laloux aangeduid als ‘conformistisch amber’) waar orde en structuur centraal staan,
  • van ‘prestatiegerichte oranje’ organisaties waar ondernemen en presenteren punten scoren (denk aan Angelsaksische benadering) en
  • ‘pluralistisch groene’ organisaties waar het gaat om geven en nemen, harmonie en dialoog (denk aan Rijnlandse benadering).

De auteur richt zich in zijn boek op het beschrijven van de gele organisaties, door hem ‘evolutionair cyaan’ genoemd. Dat zijn organisaties die complexe situaties aankunnen, waar visionair leiderschap is, waar begrip en inzicht bestaan, waar flexibiliteit en samenwerking kerneigenschappen zijn, waar chaos en verandering als vanzelfsprekend worden beschouwd, waar persoonlijke vrijheid centraal staat.

Deel 2 - De structuren, praktijken en culturen van cyane organisaties

In het tweede en omvangrijkste deel beschrijft Laloux kenmerken van twaalf cyane organisaties die hij heeft onderzocht.

Een belangrijke bron is de thuiszorgorganisatie Buurtzorg van Jos de Blok (handig dat de auteur ook het Nederlands machtig is).

Daarnaast 7 Amerikaanse organisaties waaronder Patagonia, Morning Star en Holacracy, 2 Duitse organisaties, een Frans metaalbedrijf (FAVI). Ook BSO van Eckhart Wintzen krijgt een plaats.

Laloux ziet drie kenmerken van cyane organisaties:

  1. zelfsturing: cyane organisaties opereren effectief, uitgaande van gelijkwaardige relaties, zonder hiërarchie of ingewikkelde consensusconstructies, maar via de ‘adviesmethode’;
  2. heelheid:  cyane organisaties hebben een consistent pakket van praktijken (zonder strakke taakomschrijvingen carrièreplanningen en urenregistratiesystemen) ontwikkeld waardoor onze innerlijke heelheid (ratio en emotie) tot zijn recht komen;
  3. evolutief doel: cyane organisaties hebben een eigen leven (‘levende organismen’) en richtingsgevoel waarmee het doel wordt gezocht in plaats van vastgelegd door plan & control mechanismen.

Deel 3 - De opkomst van cyane organisaties

"Ook bestaande oranje of groene organisaties kunnen cyane organisaties worden."

Laloux noemt twee noodzakelijke voorwaarden om een cyane organisatie te kunnen creëren: zowel de leider (CEO) als het bestuur moeten het cyane wereldbeeld begrijpen en omarmen. Ook bestaande oranje of groene organisaties kunnen cyane organisaties worden. De auteur geeft tips om de kenmerken uit deel 2 te realiseren.

Werkt zo’n cyane organisatie echt beter? In de onderzochte organisaties zijn de resultaten, bezien vanuit de verschillende stakeholders, prima op orde. Echt wetenschappelijk bewijs is moeilijk te leveren, de onderzochte steekproef is beperkt van omvang.

Tot slot filosofeert Laloux over cyane samenlevingen en eindigt met: “Als we in de volheid van ons mens-zijn in de wereld kunnen staan, waartoe zijn we dan in staat?”.

Foto beschikbaar via Creative Commons by TEDxGeneva 2015

Delen via

Meer boekbesprekingen

Leiderschap op halve kracht: de valkuil voor de moderne leider

De Cremer D. (ACCO Uitgeverij, 2012). Leiderschap op halve kracht: De valkuil voor de moderne leider
David De Cremer, 104 blz.
Uitgeverij Uitgeverij ACCO Uitgeverij

Technologische innovaties koppelen aan organisatorische innovaties

Van Hootegem G. en Huys R. (ACCO Uitgeverij, 2014). Meten en veranderen – Instrumenten bij het nieuwe organiseren
Geert Van Hootegem, Rik Huys en Guido Maes, Uitgeverij Uitgeverij Acco

Handreikingen voor een hedendaagse manier van leidinggeven

De Geyter, E. (Acco, 2016). Wendbaar leiderschap. Een houvast voor nieuwe leiders in turbulente tijden
Els de Geyter, Uitgeverij Uitgeverij Acco

Reactie

Plaats ook op: