De mystiek van het zakendoen

de Blot S.J., P. (Multilibris, Uitgeverij, 2012). De mystiek van het zakendoen. Op zoek naar de spirituele kracht van organisaties

Op zoek naar ideale vakantielectuur? Joost Cottyn recenseert "De mystiek van het zakendoen", dat begint met een mooi citaat van Viktor E. Frankl, een man die gevangen zat in de concentratiekampen en de grondlegger/ontdekker is van de Logotheorie.

"De vraag naar de zin van ons leven is uiteindelijk een verkeerde vraag. Het is het leven zelf dat vragen stelt, en wel aan ons. Ons hele bestaan is niets anders dan antwoord geven, ons leven verantwoorden in de concrete beleving van het hier en nu".

Businessspiritualiteit

"Geen zweverig boek over esoterie of religie."

Bovenstaand citaat zet duidelijk de toon van het boek. Anderzijds wil het absoluut geen zweverig boek zijn over esoterie of religie. Zakendoen staat er centraal; alleen wordt de manier van het zakendoen geplaatst in de geschiedenis en passeren verschillende modellen de revue.

Het geheel krijgt er de naam van business spiritualiteit. Hierbij gaat het om zingeving, om goed en beter zakendoen, om een verhaal van én realisme én idealisme tegelijk en om zinvol zaken doen met een concrete meerwaarde.

Die geschiedenis begint al bij Plato, waar er een duidelijk verband is tussen de zintuiglijk waarneembare wereld en de geestelijke wereld. Zowel het realisme als het idealisme dienen serieus genomen te worden.

Hier komt een verandering in met de grote denkers van de wetenschappelijke revolutie, zoals onder meer Copernicus, Galilei, Newton, enz. Zij zien de wereld als een goedlopend mechanisme (= machine denken) en hierbij speelt de mens geen centrale rol meer. Voor de geest is er tevens niet langer plaats.

De organisaties - ook wel bureaucratische organisaties genoemd - die zich hier schuldig aan maken, zullen meer arbeidsonrust, meer ziekteverzuim, meer fouten en een lager prestatieniveau ondervinden. Democratisering en vernieuwing zijn bijna niet mogelijk in dergelijke organisaties.

Open systemen

Organisaties krijgen gelukkig ook soms weer trekken van leven. Open systemen komen in de plaats van het machinemodel. Voor een onderneming wel een moeilijke en ingrijpende stap. 'Synchronisatie' en 'zinvol toeval' krijgen opnieuw een plaats in een ecologische gemeenschap, waar wederkerige relaties levensenergie uitwisselen als een samenhangend geheel.

Nieuwe inzichten in de neurologie bieden mogelijkheden voor zelfregulering en zorgorganisatie in organisaties. Succesvolle organisaties hebben hun kracht te danken aan deze sterke zelfregulatie en een even sterke zelforganisatie, noodzakelijk bij aanpassing en verandering.

En zo belanden we bij een groeiende aandacht voor het spirituele van een organisatie en zien we een groeiende aandacht voor de corporatieve geest als nieuwe metafoor voor organisaties. Cultuur is hier een mooie vertaling van het niet-bewuste bewustzijn van een organisatie.

Businessspiritualiteit als bewustwording van business idealen

De vraag is welke business idealen in het boek worden gehanteerd. Blot doet een vertaling van de 5 zijnseigenschappen uit de Grieks-thomistische filosofie en stopt ze in een hedendaags kleedje:

  • een bedrijf dat transparant is en waarheid uitstraalt
  • een bedrijf dat waardevol is en van goedheid getuigt
  • een bedrijf dat eenheid en samenhang schept
  • een bedrijf dat aantrekkelijk is en schoonheid uitstraalt
  • een bedrijf dat leeft, vernieuwt en voortdurend in wording is.

Een bedrijf in wording: een groei van delen tot een geheel. Het is de ontwikkeling van een bestaan van iets uit een nog niet bestaan. Een gezonde organisatie is een organisatie die voortdurend groeit en in wording is. Kwaliteitsdenken maakt hier integraal deel van uit en is zelfs een praktische vertaalslag van een uitdagend business ideaal.

In het boek komen ook enkele specifieke organisaties aan bod: de Bosjesmannen van de Kalahari-woestijn, de gemeenschap van de quakers, en de vriendengemeenschap van de Jezuïeten.

Visionaire organisaties

Voor de auteur zijn dit voorbeelden van visionaire organisaties en kenmerken ze zich door de volgende paradigmaverschuivingen:

  • verschuiving van aandacht van het product naar de organisatie en de mens in de organisatie
  • vermogen om creatief om te gaan met tegenstellingen
  • toekomstgerichte kracht van hun kernvisie met hun drang naar grootse vernieuwingen en gedurfde projecten

"Het resultaat is niet alleen aan de eigen prestatie te danken, maar ook aan anderen."

Door de inspirerende visie van Ignatius van Loyola ontstaat er een verzachting van het prestatie denken. Het resultaat is niet alleen aan de eigen prestatie te danken, maar ook aan anderen. Toch stelt hij de hoogste eisen aan elk van zijn mensen.  Hij wil bereiken dat zijn mensen méér worden dan ze zijn.

Zijn adagium wordt daarom ook gekenmerkt door het méér. Anderzijds is het cruciaal dat de leiders eigenaars van de kernvisie zijn én van het corporatieve ideaal. Alleen zo is de organisatie klaar voor de uitdagingen van de veranderende wereld. 

Vernieuwen doet hij dan ook op een specifieke manier: hij sticht een piloot project aan de periferie van de organisatie onder rechtstreeks gezag van de top. Zo krijgt hij de steun van iedereen en kan er ook 'bottom up' gewerkt worden.

Dikwijls is het tussenmanagement de moeilijke leerling van de klas. Dit sluit aan bij het moderne denken dat een organisatie alleen een redelijke kans heeft te veranderen als ze aan de periferie begint. Aan ieder bedrijf de uitnodiging zo aan verandertrajecten te werken.

Het boek sluit af met het verhaal van de wording van een corporatieve spiritualiteit. We volgen er de weg die Ignatius van Loyola heeft gevolgd, van verwarring naar innerlijke zekerheid naar het verlangen iets voor anderen te doen. Van de individuele spiritualiteit naar de spirituele kracht van de organisatie.

Is dit een boek over kwaliteit?

"Enkel maar de bedrijfsvoering analytisch bekijken, zonder de mens in ogenschouw te nemen, is té eng."

Is dit een boek over kwaliteit? Heel zeker! Het legt duidelijk een verband tussen de verschillende business benaderingen en waarschuwt voor een te eenzijdige kijk op zaken doen. Enkel maar de bedrijfsvoering analytisch bekijken, zonder de mens in ogenschouw te nemen, is té eng. Het mag er zijn, maar moet duidelijk hand in hand gaan met een inspirerende, spirituele en energetische bedrijfsvoering.

Ook kwaliteitszorg mag dit aspect niet vergeten, en daarom hoort dit boek thuis in de bibliotheek van al wie denkt en werkt rond kwaliteit. Al moet ik toegeven dat het hier en daar wel erg gekleurd is. Maar daar heb ik persoonlijk geen enkel probleem mee! Ideale vakantielectuur. Veel leesplezier!

Joost Cottyn

Foto beschikbaar via Creative Commons by David Barrie

Delen via

Verwante artikelen

Wat motiveert onze medewerkers?

Af en toe lees je een boek waarvan de inhoud iets triggert, opeens kom je die boodschap op diverse plaatsen tegen. Bij mij was dat het geval met het boek "De luie manager" van Martin Waaijer.

Column: Leiderschap past niet in een excelsheet

Nu leiderschap prominent benoemd wordt in de ISO-managementnormen, wordt goed zichtbaar dat veel managers en directies moeite hebben met dit begrip.

Column: Alle neuzen de leider achterna?

Yazd is een stad in het centrum van Iran met ongeveer een half miljoen inwoners. Het is een van de oudste steden van het land en het centrum van het Zoroastrisme. De stad is sinds 2017 Unesco-Werelderfgoed en dat is helemaal terecht.