Vooral kiezen voor werkbaar werk

"Als vakbond ondersteunen we de evolutie naar organisatorische innovaties, maar vragen we wél aandacht voor de juiste condities", zegt Stijn Gryp van de studiedienst van vakvereniging ACV.

"Vandaag gaapt er nog een grote kloof tussen de theorie en de realiteit van zelfsturing ", zegt Stijn Gryp. Een aantal kenmerken van het kapitalistische ondernemingsmodel - nog steeds doordrongen van de aloude machtsrelatie in de arbeidsverhoudingen - remmen volgens hem de evolutie naar zelfsturing af.

Enerzijds hebben leidinggevenden er moeite mee de sturing van activiteiten over te laten aan een team medewerkers. Anderzijds staan de medewerkers zelf niet altijd te springen om te veranderen. "Daar kunnen we begrip voor opbrengen, want die weerstand komt niet uit de lucht vallen. Toch trachten we op dit punt zoveel mogelijk positief te sensibiliseren. We kunnen ons als vakbond best vinden in het huidige discours rond sociale en arbeidsorganisatorische innovatie. Het ACV speelde tien jaar geleden een voortrekkersrol in de verdediging van het concept 'werkbaarheidsgraad', om tegengewicht te bieden aan 'werkzaamheidsgraad', dat eenzijdig focust op langer en niet op beter werken. 'Werkbaar werk' houdt een korf aan maatregelen in, waar ook autonomie en regelkansen deel van uit maken."

Resultaten ondermaats

Stijn Gryp erkent dat het niet gemakkelijk is om militanten en vakcentrales van de voordelen van zelfsturing te overtuigen. Dat heeft zijn redenen. "Van afgevaardigden bij alle vakbonden hoor ik dat ze vaak niet, te beperkt of te laat bij het overleg rond zelfsturing betrokken worden. Dat heeft historische gronden. In het sociaal pakt dat na WOII is gesloten, kregen de werknemers inspraak in de arbeidsvoorwaarden en -omstandigheden (veiligheid, loon, arbeidstijd,...) maar niet in de arbeidsinhoudelijke elementen en de productieorganisatie. Dat heeft tot vandaag zijn gevolgen."

"Geef mensen tijd om zich aan te passen."

Anderzijds geven een aantal trajecten rond zelfsturing niet de beloofde of bedoelde resultaten, noch inzake kwaliteit van de arbeid, noch inzake bedrijfsprestaties. In andere gevallen gaan de hervormingen samen met herstructureringen en ontslagen. "Dit alles voedt de angst dat de werknemers er na de ingrepen slechter aan toe zullen zijn dan voordien."

Groepsdruk vervangt controle

Dat zelfsturing voordelen kan hebben voor de werknemers, erkent Stijn Gryp volmondig. Als het goed is, leidt zelfsturing tot groei, een grotere tevredenheid en betrokkenheid en tot aangenamer werk, al was het maar omdat een opeenstapeling aan controlemechanismen verdwijnt. "Je mag het ook niet te rooskleurig voorstellen", vindt Gryp.

"In een bestel van zelfsturing wordt de directe controle door de leidinggevende niet zelden vervangen door peer pressure, groepsdruk vanwege collega's. Dat is soms moeilijker te verteren. We mogen dus niet doen alsof de nieuwe manier van werken sowieso probleemlozer is dan de oude." Stijn Gryp pleit ervoor om bij arbeidsorganisatorische vernieuwingen de betrokkenen tijd te gunnen. "Mensen hebben vaak jaren aan een stuk op een bepaalde manier gewerkt. Dan is het ook logisch dat je ze tijd geeft om zich aan te passen, én dat je een diversiteit aan jobs aanbiedt."

Werkbaarheid verhogen

Zelfsturing is niet het enige en alleenzaligmakende middel om de concurrentiestrijd in het Westen te winnen, vindt Gryp. "De rest van de wereld zit ook niet stil. In landen waar de arbeidsomstandigheden nog ondermaats zijn, zoals China, zullen de werknemers hopelijk ook meer en meer op hun strepen gaan staan. De lonen en welvaart zullen er stijgen en de kloof zal verkleinen."

Het ACV vindt daarom dat de nadruk vooral moet liggen op werkbaar werk, zodat we langer aan de slag kunnen blijven, want dat zal nodig zijn. "Het geven van meer regelmogelijkheden is daar maar één element van. Maatregelen als het aanbieden van opleidingen en andere leerkansen, en het zorgen voor een goede combinatie arbeid/gezinsleven zijn net zo belangrijk."

Om kennis rond zelfsturing op te bouwen, gaan ACV en ABVV de ervaringen van vakbondsafgevaardigden uit organisaties waar zelfsturing is ingevoerd in kaart brengen.

Delen via

Verwante artikelen

Wat motiveert onze medewerkers?

Af en toe lees je een boek waarvan de inhoud iets triggert, opeens kom je die boodschap op diverse plaatsen tegen. Bij mij was dat het geval met het boek "De luie manager" van Martin Waaijer.

Column: Leiderschap past niet in een excelsheet

Nu leiderschap prominent benoemd wordt in de ISO-managementnormen, wordt goed zichtbaar dat veel managers en directies moeite hebben met dit begrip.

Column: Alle neuzen de leider achterna?

Yazd is een stad in het centrum van Iran met ongeveer een half miljoen inwoners. Het is een van de oudste steden van het land en het centrum van het Zoroastrisme. De stad is sinds 2017 Unesco-Werelderfgoed en dat is helemaal terecht.